Anthony Gormley in het Middelheim

Firmament en Andere Stelsels
 
Anthony Gormley
 
Middelheimmuseum 'Het Huis'
 
24.02 > 05.05 2013

Vijf dagen na mijn eerste bezoek aan deze tentoonstelling ben ik weer terug geweest. Uiteraard speelde het mooie weer daar een belangrijke rol in, net als de vaststelling dat het van bij ons thuis naar het Middelheimmuseum maar 15 minuten fietsen is. Wat een mooi park. Zo mooi, dat ik beslist heb dat kunst nergens beter staat dan in de natuur. Het licht, het gras en de geur van groen zorgen voor een vierde dimensie. En geen werk beter om dit fenomeen te beschrijven dan Firmament III van de Brit Anthony Gormley.

Firmament III, Anthony Gormley (2009)  © Joris Casaer

Firmament III, Anthony Gormley (2009)
 © Joris Casaer

In 2012 werd dit werk geschonken aan het Middelheim. De tentoonstelling die nu nog even loopt is naar aanleiding van die schenking. Ze is te zien in het nieuwe paviljoen 'Het Huis'. Firmament III staat aan de andere kant van de Middelheimlaan, voorbij de boot van Erwin Wurm en dan linksaf. Dat is het oudste deel van het museum. Nu ja, als u verkeerd loopt is dat niet erg. Dan komt u misschien de ijsbeer van Pompon tegen, een werk dat voor mij toch jarenlang dé reden was om naar het Middelheim te gaan. Loopt u langs de andere kant verkeerd ziet u misschien nog Balzac van Rodin! En als u het juiste paadje kiest, dan wacht u een juweel van een sculptuur.

Firmament III is opgebouwd rond een leegte in de vorm van een menselijk lichaam. Eerst begreep ik dat niet zo goed, maar wanneer je kijkt naar de vol gegoten sculpturen in Het Huis, dan wordt het duidelijk. Ergens in het midden van de gigantische sculptuur moet dus de lucht binnen enkele verbindingen de vorm van een menselijk lichaam aannemen. Dat is een mooi idee omdat de kunstenaar ons wil aansporen na te denken over de plaats van de mens in een grillige wereld.

De vormen van de natuur zijn (of lijken?) altijd willekeurig. Door het spel van dunne metalen "takken" ontstaat ritme in die willekeur. Ritme dat je maakt met je eigen ogen en je eigen verbeelding (zoals wanneer je in een bos ritme ziet door al die verticale stammen naast elkaar... maar in feite staan ze volledig willekeurig). Firmament III is dus echt perfect op zijn plaats in het Middelheim. Je kijkt door een werk over natuur naar de natuur. Heerlijk!

Doordat het werk zo groot is kan je blik er helemaal in opgaan. Toen ik lekker met de zon op m'n rug in het gras zat te kijken, betrapte ik me op staren. Wegdromen. En toen kwam de volgende, belangrijke vraag in me op:

"Waar kijk ik nu eigenlijk naar?"

Dit is een sleutel tot het begrijpen van dit werk: kijk ik naar de metalen staven, naar de lucht ertussen of naar de natuur erachter? Ik kon niet echt een antwoord geven. Je kijkt naar alles tezamen, en dat maakt dat dit zo'n straffe kunst is. Het gaat juist om die verbanden tussen mens en natuur; tussen lucht en vast. Daar verwijst de titel trouwens ook naar. Firmament doelt op iets dat de hemel ondersteunt. De staven ondersteunen dus de lucht. Je ziet ze dus niet gewoon tezamen, ze horen ook zo!

Gormley gaf het Middelheim weer een sculptuur om trots op te zijn. En ik ben ook trots, als Antwerpse dan, want ik ontdekte -opnieuw- het mooiste museum van onze stad.