Chiharu Shiota "slaapt" in Brussel

In de Brusselse Galerie Daniel Templon is tot twintig mei een installatie van de Japanse kunstenares Chiharu Shiota te zien. Het werk, Sleeping is like death, bestaat uit zwarte woldraad en drie beslapen ijzeren bedjes. Met deze installatie drukt Shiota haar fascinatie voor 'slapen' uit: ze bestudeert de relatie tussen de dood en de slaap. De zwarte wol, geknoopt in een gril patroon, hangt als de nacht in een wolk boven de bedden. Toch komt er ook een beetje licht door de wollen structuur.... Omdat de droom ons in onze slaap met de dag verbindt? Omdat slapen uiteindelijk toch maar zoals de dood is? Is het een drie-dimensionale dromenvanger?

© Isabelle Arthuis

Shiotas werk roept meer vragen op dan dat het beantwoordt. Het "oplossen" van die vragen is aan ons, lijkt het. De kunstenares nodigt ons uit in haar fascinatie, maar verplicht ons kijkers niets. Daardoor is het werk erg pretentieloos: het gaat niet over weten, wel over denken. Niet over aanvaarden, maar over voelen. Dat doet denken aan het Japanse zenboeddhisme, waar concentratie-meditatie centraal staat. Chiharu Shiotas kunst is ook in vele andere opzichten typisch Japans. Niet alleen is het kleurenschema in de hele galerie beperkt tot zwart, wit en rood (op enkele tekeningen na), - wat doet denken aan de Japanse Yayoi Kusama trouwens; zij gebruikt ook vaak die kleuren - ook Shiotas techniek heeft iets heel Japans. Het maken van een web van woldraad is erg arbeidsintensief en vereist grote concentratie. De gevoeligheid voor detail is ook erg Japans: ze 'kicken' in de Japanse maatschappij op mooi ingepakte cadeautjes, op speciale lintjes en op de nette vouwen van origami. In de mysterieuze en poëtische sfeer die Shiota met haar installatie in de galerie creëert, weerklinkt voor mij ook de geheimzinnigheid die Japan sowieso voor me heeft. 

© José Huedo

In de Galerie Daniel Templon betrekt de kunstenares haar toeschouwers op verschillende manieren zelf bij haar zoektocht naar de verbanden tussen dood en slaap. Niet alleen wandel je in de galerie onder de woldraad door, ook de alledaagsheid van de objecten spreekt eenieder aan. De witte bedjes die deel zijn van Sleeping is like death zijn zo alledaags dat ze ons allemaal wel zullen doen denken aan ons eigen bed. Tijdens de opening van de tentoonstelling sliepen ook drie mensen in de bedden. Die maakten door hun aanwezigheid een echte fysieke verbinding met de toeschouwers. Met andere woorden: er is geen ontsnappen aan. Dat maakt van Sleeping is like death een heel krachtige (en dwingende) installatie.
Op de Biënnale van Venetië was Shiota afgelopen zomer te gast in het Japanse paviljoen. Daar maakte ze een enorme installatie met rode woldraad en meer dan vijftigduizend sleuteltjes - een thema dat ook in Brussel in een sculptuur werd verwerkt. Haar werk in Venetië, The Key in the Hand, sprak met eenzelfde taal de bezoekers aan. 'Normale' objecten, een sculptuur van wol, dat 'inclusieve' element in haar kunst: samen zorgt het voor mooie en fragiele installaties. Chiharu Shiota maakt kunst zonder intellectualistische inslag... Gewoon kijken en zelf nadenken.