Glaswerk spotten in Reims. Citytips!

Tijdens een weekendje in de Champagnestreek verbaasde Reims me het meest. Deze stad is waarschijnlijk het best bekend om haar rijke eet- en drinkcultuur. In de schaduw van de gotische kathedraal worden volop biscuits roses en champagne verkocht. Die kathedraal is trouwens de belangrijkste historische site van de regionale  hoofdstad. De meeste Franse koningen zijn immers daar gezalfd en gekroond; een traditie die teruggaat op de zalving van Clovis rond 500. Historici, royalisten en wijnkenners halen dus hun hart op in Reims. Ik ontdekte dat ook voor kunstliefhebbers, met name amateurs van glasraam-kunst, de stad héél wat te bieden heeft.

Omdat 90% (!) van Reims tijdens de Eerste Wereldoorlog verwoest werd, kon bijna geen enkele inwoner zomaar terug naar huis keren. De heropbouw van de stad werd gefinancierd door verschillende rijke Amerikanen en vond vanaf 1920 plaats. De schitterende art déco glasramen die ik in de Bibliothèque Carnegie en het Café du Palais zag, dateren dus uit deze tijd. In de kathedraal van Reims zijn tegen alle verwachtingen in wél nog (gerestaureerde) dertiende-eeuwse glasramen te zien - Jacques Simon nam die minutieus onder handen. Toch bleef ook daar niet alles bewaard en werd die leegte in de loop van de twintigste eeuw ingevuld door verschillende kunstenaars.

Inkomhal Bibliothèque Carnegie, luster door Jacques Simon (1928)

Generatie na generatie glaskunst in Reims
De Bibliothèque Carnegie, genoemd naar de Amerikaanse Andrew Carnegie die na WOI vele Europese steden van bibliotheken voorzag, wordt beschouwd als een architecturaal meesterwerk wat betreft de art déco-stijl in Frankrijk. De bibliotheek werd in 1928 in gebruik genomen.
In de inkomhal hangt een luster van de hand van de Reimse glaskunstenaar Jacques Simon. Die Jacques Simon kunnen we plaatsen in een ware dynastie van glasmakers in Reims. In 1640 werd door Pierre Simon de know-how geperfectioneerd en tot op vandaag de dag (12 generaties later) is Benoît Marq - kleinzoon van Jacques Simon - bezig met het vervaardigen van glas. Bij nader inzien is het dus niet zò verbazingwekkend dat dit stukje decoratie mijn blik vastgreep: in Reims zien we werkelijk de top van de Franse glasraam-kunst.

Glazen koepel van Jaqcues Simon in het Café du Palais (1930)

Glazen koepel van Jaqcues Simon in het Café du Palais (1930)

Waar in de bibliotheek het glaswerk nog een decoratief karakter heeft, wordt in het Café du Palais meer de nadruk gelegd op het artistieke karakter. Daar is de glazen koepel voorzien van een handtekening "Atelier Jacques Simon" en hangt er een voorbereidende schets naast. De koepel toont de zon die door de wolken piept en vogels die in de lucht vliegen. Het totaal zorgt voor kleurenpracht die vanuit de "lucht" op het hele interieur schijnt. Een bezoekje is méér dan de moeite waard: het hele café hangt vol hedendaagse kunst. Aanrader voor wie het low-budget wil houden is de erg genereuze kaasplank met de regionale specialiteiten Chaource en Langres. Een ronde vijf euro!

Hedendaagse glasramen in de kathedraal
Bij glas-kunst denk ik bijna automatisch aan kerkramen waar met kleine stukjes glas een verticale "mozaïek" wordt samengesteld. In de kathedraal van Reims wordt dit cliché door hedendaagse kunstenaars doorbroken zonder volledig de eigenheden en tradities van kerkelijke glasraam-kunst uit het oog te verliezen.

Marc Chagalls glasraam in de kathedraal van Reims: links het Oude Testament met de Boom van Jesse, midden het Nieuwe Testament, rechts de koningen van Frankrijk (met o.a. Clovis, Jeanne d'Arc en Lodewijk IX) (1974)

Marc Chagall werkte samen met Charles Marq - uiteraard! - van het Reimse Atelier Jacques Simon voor zijn blauwige sacrale taferelen. Marq maakte in de jaren '70 speciaal voor Chagall gebruik van middeleeuwse technieken om glas in lood te vervaardigen. De specifieke blauwe kleur tekent de 75 vierkante meter die het glasraam beslaat en zorgt ervoor dat de verschillende elementen verbonden worden. We zien Abraham, de Boom van Jesse (die gelinkt is aan de stamboon van Maria, de beschermheilige van de kathedraal) en verschillende Franse koningen. Ook die figuren passen perfect bij de symbolische betekenis van de kerk.

De oudste afbeelding van de Boom van Jesse in glasraam-kunst vinden we trouwens terug in de Franse kathedraal van Chartres... Het is geweten dat Chagall zich op latere leeftijd enorm liet inspireren door middeleeuwse glasramen en de kathedraal van Chartres is dè plek bij uitstek om van glas-in-lood te genieten. Ik kan me inbeelden dat Chagall met zijn keuze voor de Boom van Jesse graag een associatie met Chartres oproept. Of eerder: welke glas-kunstenaar wil daar nu niet mee geassocieerd worden?

Detail van Imi Knoebels glasramen (2011)

Detail van Imi Knoebels glasramen (2011)

Naast de glaskunst van Chagall is in de kathedraal ook nog hedendaags werk van de Duitse Imi Knoebel te zien. Het verbaast ondertussen niet meer dat ook aan dat werk meegewerkt werd door het Atelier Jacques Simon. De aanwezigheid van Duitse kunst in de oer-Franse kathedraal staat symbool voor de verzoening tussen de twee Europese grootmachten die na de Tweede Wereldoorlog plaatsvond. Knoebels glasramen zijn bovendien niet de enige abstracte werken in de kathedraal. Ook van Brigitte Simon-Marq zien we niet-figuratieve grisailles in de kathedraal.

Noch in de kathedraal, noch in de Bibliothèque Carnegie en het Café du Palais verwachtte ik verwonderd te worden door glasraam-kunst. Zelf vind ik dat er altijd iets erg bijzonders is aan het beleven van dat éne moment van de dag waarop de zon fel door de mozaïek van glas schijnt. Een raam is steevast een verbinding tussen een 'binnen' en een 'buiten' en met name in de kathedraal van Reims zijn de kunstenaars er goed in geslaagd die wisselwerking te gebruiken. We kijken als bezoekers door de bril van de kunstenaars naar de wereld buiten. Bij Marc Chagall is die wereld er één vol symboliek, bij Imi Knoebel een gefragmenteerde, maar kleurige warboel en bij Jacques Simon in het Café du Palais één waar de vogels hoopvol zingen.  

Merci beaucoup, Reims, à la prochaine!