De natuur in de stad en de natuur van de stad. Gustave Caillebotte

In het Madrileense Thyssen-Bornemiszsa Museum stond tot vandaag de expo "Caillebotte. Painter and gardener". Het is een kleine tentoonstelling, met heldere zaalteksten en een logische opbouw. Dat er schilderijen vol bloemen en groen te zien zijn, spreekt voor zich. Caillebotte werd vroeger trouwens vooral beschouwd als een weinig getalenteerd "klein broertje" van grote impressionisten als Monet, Van Gogh en Degas. Of dat zo is? Ik vind na het zien van deze tentoonstelling van niet.

The Seine and the Railroad Bridge at Argenteuil, 1885, olieverf op doek, Brooklyn Museum, Arthur M. Sackler Foundation donation © Brooklyn Museum

The Seine and the Railroad Bridge at Argenteuil, 1885, olieverf op doek, Brooklyn Museum, Arthur M. Sackler Foundation donation © Brooklyn Museum

Liefdevol schilderen

"Kijk naar dat blauw! Naar de manier waarop de brug in perspectief is gebracht! En naar dat schattige wolkje witte rook aan de horizon! Zie - de kleine veegjes bruin-rood op de pilaren, de ragfijne zwarte boompjes onder de brug en de lantaarns in wolken gehuld bovenop." Mijn ogen flitsen van hier naar daar bij het bekijken van Caillebottes brug over de Seine uit 1885. Ik ben niet per se geraakt door wàt er is afgebeeld (die bepaalde brug betekent voor mij echt helemaal niets), wel door het feit dat het met zo'n liefdevolle penseelstreek is dat Caillebotte deze afbeelding construeerde. En hoewel dat koele blauw typisch is zijn voor Gustave Caillebottes werk in de jaren '80 van de negentiende eeuw, straalt er toch een zeker warmte van af. Een warmte die te vergelijken valt met een omhelzing (om het ietwat pathetisch uit te drukken) van de kunstenaar met zijn onderwerp. En dus ook een beetje met wie er naar wil kijken.  

The Boulevard seen from above, 1880, olieverf op doek, privécollectie © Caillebotte Committee, Parijs

Natuur in/van de stad

Maar kom: een goed oog voor detail en het tonen van liefde voor zijn subject maakt van Gustave Caillebotte nog geen groot kunstenaar. Hoe zit het met de inhoudelijke dimensie van zijn werk? Gustave Caillebotte begon zijn carrière als schilder met het afbeelden van het moderne leven in Parijs. Via het typische top-down-perspectief, dat hij leende van de fotografie, schildert hij zo de nieuwe straten van Haussmann. Mannen met bolhoeden, vrouwen met paraplu's. The Boulevard seen from above uit 1880 geeft het zich op de kruin van een boompje dat zijn eerste lenteblaadjes lijkt te ontvouwen. De natuur in de stad wordt getoond samen met de natuur van de stad. En, zo blijkt uit zijn  vroege werk, dat lijkt goed samen te gaan.

Tuinieren, brieven schrijven, decoratiewerk

Later in zijn leven trekt Caillebotte weg van de grootstad en woont hij in Yerres, en later nog in Petit Generville, vlakbij Argenteuil. Daar onderhoudt hij samen met zijn broer een eigen tuin en ontwikkelt hij een echte passie voor tuinieren. Hij schrijft brieven naar Claude Monet over de kunst van tuinieren en schildert. Wanneer er in zijn tuin of serre iets bloeit, schildert Caillebotte onmiddellijk een doek vol. De aandacht voor het tijdelijke en veranderlijke van de natuur is typisch impressionistisch - schilders als Caillebotte, Monet en bijvoorbeeld Van Gogh trachten het moment te vatten; als een klik van een foto. In tegenstelling tot zijn collega-schilders werkt Caillebotte in een iets meer realistische stijl: zijn kleurenpalet sluit nauwer aan bij wat wij zien. Hij is dan ook sterk geïnspireerd door de fotografie.

Daisies, 1892, olieverf op vier panelen, © Brame & Lorenceau, Parijs

Daisies, 1892, olieverf op vier panelen, © Brame & Lorenceau, Parijs

Uiteindelijk vat Gustave Caillebotte ook het idee op om een gehele eetkamer te voorzien van handgeschilderde wanden vol bloemen (een project dat Monet inspireerde hetzelfde te doen in Giverny). Helaas overleed de schilder voor hij zijn grootse plan kon afmaken, en resteren er nu slechts nog enkele wandpanelen met margrieten. Ik schrijf bewust 'helaas', want dat late werk vond ik bijzonder ontwapenend. Zoals ik reeds opmerkte is het œuvre van Gustave Caillebotte er één vol liefde voor zijn subjecten: voor de natuur en bij uitbreiding voor alle dingen zoals ze zijn. Vrede met de wereld nemen, dat doet deze schilder. Zijn motto als botanist was misschien wel carpe diem