Albasten adel in Harewood House

Britten en bloedadel zijn twee dingen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In het Hogerhuis zetelt nog steeds erfadel, Kate Middleton versiert wekelijks wel een tabloid-cover en Downton Abbey is één van Engelands n° 1 culturele exportproducten. Ook in het toerisme speelt de adel (en dan vooral hun bezit) een grote rol. Treasure Houses of England is een erfgoed-organisatie die statige landhuizen in privé-bezit wil openstellen voor een breed publiek. Harewood House (één van de tien huizen in het verbond) neemt die missie erg ter harte. Een handige website geeft alle nodige informatie. Wie met de bus komt, krijgt een "eco"-korting en op het landgoed zelf zijn er picknicktafels voorzien. Dat zorgt er voor dat iedereen die er het schitterende landschap of erfgoed komt bekijken zich er ook echt welkom voelt. 

Tussen november en eind maart is het huis zelf niet open voor bezoek. Jammer, want binnen is originele achttiende-eeuwse interieurarchitectuur te zien, eeuwenoud Chinees handbeschilderd behangpapier en olieverfschilderijen van Titiaan, Reynolds en El Greco. Gelukkig is er voor winter-bezoekers met een hart voor kunst ook wat. Bovendien blijft het glooiende landschap met pluizige schaapjes door de seizoenen heen charmeren.

De middeleeuwse All Saints Church is het oudste stukje geschiedenis op het landgoed. Enkele weetjes voor historici: Robert de Romelli kreeg Harewood van Willem de Veroveraar na de Slag bij Hastings (1060). Zijn schoonzoon, Willem van Curcy, stichtte in 1116 de kerk die dus impliciet teken is van de Normandische aanwezigheid in Engeland. De kerk zelf is verschillende keren herbouwd en gerenoveerd en aan de architectuur is dus eigenlijk weinig speciaals of authentieks. Het is een mooi en charmant gebouw dat kalmte uitstraalt, kortom een kerkje zoals het Engelse platteland er vol van staat.

Wat wel uitzonderlijk is, zit binnenin: zes albasten grafmonumenten, vaak de mooiste van Engeland genoemd. Albast heeft me sowieso altijd gecharmeerd als materiaal voor een beeldhouwwerk. Sinds ik drie jaar geleden pleurants uit Dijon in Brugge zag, kan ik het niet meer loskoppelen van glooiende lijnen en een mooie crème-achtige glans. Ook in Harewood is de steen prachtig crème-kleurig (hoewel ze in de middeleeuwen vast beschilderd waren!) en vallen de plooien van de gewaden zachtjes op hun doodsbed. Ooit stonden er baldakijnen boven de tomben... Zonde dat die weg zijn. Toch geven de grafstenen het interieur nog altijd een plechtige en serene gloed; ze doen de bezoekers even verstillen en vertellen subtiel het verhaal van ridders en jonkvrouwen in het noorden van Engeland. Juwelen, harnassen en hoofdtooien zijn met oog voor detail uitgevoerd. Het is alsof je de personages van een Van Eyck schilderij in ware grootte voor je ziet liggen. Ze lijken elk moment te kunnen ontwaken. De paren zijn afkomstig van drie families die tussen het einde van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw Harewood in bezit hadden: de Redmaynes, Rythers en Gascognes. Het oudste monument is dat van Willem van Gascogne en zijn vrouw Elizabeth. Hij heeft een dolk naast zich liggen, zij krijgt een hondje aan haar voeten. Aan de zijkant van de tombe zijn engelen afgebeeld, en hier en daar ook treurende figuren. 

Deze middeleeuwse traditie van grafmonumenten was me niet onbekend: ik zag eerder in de Brugse kathedraal de praalgraven van Maria van Bourgondië en Karel de Stoute. Die zijn misschien nog mooier, maar komen daar minder tot hun recht (hordes toeristen). Die sculpturen beelden de edelen eveneens af in een liggende positie, met een hoofdkussentje en schitterende kleding.

Ook vandaag worden onze doden nog horizontaal begraven; liefst in een kist die zacht is binnenin, alsof de dood een langdurige slaap is. Die associatie kwam dus al in de middeleeuwen voor. Ik denk dat het een natuurlijke reflex is om twee mysterieuze toestanden (slapen en dood zijn) te verbinden. In ieder geval komt die associatie vandaag niet enkel voor in de Europese cultuur. Vorige week blogde ik over de Galerie Daniel Templon in Brussel. Ik zag daar het werk Sleeping is like death van Chiharu Shiota, een Japanse kunstenares. Ze nodigt met haar installatie het publiek uit na te denken over deze thema's. Dat deed ik, en het resultaat hebt u net gelezen: een blog over grafmonumenten in het noorden van Engeland!