Het Straatje van Vermeer 'thuis' in Delft

Dankzij een bijzondere samenwerking tussen het Rijksmuseum in Amsterdam en Museum Prinsenhof Delft was het tijdelijk mogelijk Het Straatje van Vermeer te zien in de stad waar hij het rond 1658 op het doek zette. Johannes Vermeer is één van ‘s Nederlands grootste schilders en had een voorkeur voor tijdloze en ingetogen momenten. Het Straatje van Vermeer is één van zijn meesterwerken en wordt zelden uitgeleend door het Rijksmuseum. Ze hebben dan toch een uitzondering gemaakt...

Deze kans kon ik niet laten liggen. Enerzijds aangezien ik echte ‘Delvenaar’ ben, net zoals Johannes Vermeer, en anderzijds omdat Vermeer al langer een held van mij is. Dat is zo omdat hij Delft op de kaart en het doek heeft gezet. Daarmee doet hij de Prinsenstad eer aan. En zeg eens eerlijk, wie wil dit werk niet eens in het echt zien?

Johannes Vermeer, Het Straatje, ca. 1658 (© Rijksmuseum, Amsterdam)

Johannes Vermeer, Het Straatje, ca. 1658 (© Rijksmuseum, Amsterdam)

Wie is Johannes Vermeer?

Laat ik aanvangen met het schetsen van de context rond Vermeer. Historisch kan hij geplaatst worden in de Nederlandse Gouden Eeuw. Hij schilderde graag momenten die in eerste instantie misschien als nietszeggend werden bestempeld, maar bij nader inzien (en met wat fantasie) wel een verhaal vertellen. Denk maar aan zijn bekende werk Meisje met de parel. Dat schilderij laat een opvallend vrouwengezicht zien en het (fictieve) verhaal erachter is zelfs voor het witte doek verfilmd.

Qua kleuren ging Vermeers voorkeur uit naar ultramarijn en loodtingeel. Men vermoedt dat Johannes Vermeer hierin beïnvloed werd door Hendrick ter Brugghen. Vermeer vond deze kleuren prachtig en zag Hendrick ter Brugghen als een voorbeeld.

Johannes Vermeer, Gezicht op Delft, ca. 1660-1661 (© Mauritshuis, Den Haag)

Vermeer schilderde in totaal zo’n 45 schilderijen waarvan er 35 schilderijen bewaard zijn gebleven. Dit houdt in dat hij ongeveer 2 à 3 doeken per jaar produceerde. Bekende werken van Vermeer zijn bijvoorbeeld:

Gezicht op Delft is een favoriet van mij. Momenteel hangt dit werk in het Mauritshuis in Den Haag. De dynamiek in dit werk is heel wonderlijk en spreekt echt tot mijn verbeelding. Let op de beweging in het water en hoe gedetailleerd Vermeer hierin te werk is gegaan!

 Nu zijn deze werken algemeen bekend, maar Vermeers werk werd eigenlijk pas ver na zijn dood gewaardeerd. Zijn bekendheid kreeg pas vorm rond 1866 toen een bekende Franse journalist genaamd Théophile Thoré-Burger zijn werk uitgebreid onder de loep nam. Die besteedde veel aandacht aan de stijl en eigenheid van Vermeer, betitelde hem als miskend genie en gaf hem de bijnaam ‘De sfinx van Delft’. ‘Sfinx’ verwijst naar het ‘mysterie’ waarmee Vermeer omringd is: hij liet weinig werken na en er is niet veel bekend over zijn leven.

Het Straatje van Vermeer - nu en toen

Het Straatje is één van de twee Delftse stadsgezichten die Vermeer schilderde. Het beeldt een zicht op een klein steegje uit, met delen van enkele huizen in Delft. Het gewone leven in de stad is hier duidelijk het thema. In het midden van het schilderij zie je een schrobgoot, wat aangeeft dat beide panden op dit schilderij dichtbij een Delftse gracht lagen.

Ik ben zelf nog eens door de daadwerkelijke straat gelopen en heb geprobeerd de sfeer te proeven en mezelf even terug in de tijd te plaatsen. Het is eigenlijk echt een bijzonder en fijn gevoel om voor een grachtenpand te staan dat ooit door Vermeer geschilderd werd - op een plek waar hij dus zelf ook ooit stond!

Ik ben zelf nog eens door de daadwerkelijke straat gelopen en heb geprobeerd de sfeer te proeven en mezelf even terug in de tijd te plaatsen.

De aanleiding voor de hernieuwde aandacht voor Het Straatje van Vermeer is dat men lange tijd veronderstelde dat het een pand aan de Nieuwe Langendijk 22-26 was. Dit pand is in 1982 voor nieuwbouw afgebroken en dus niet meer herkenbaar.

Toch heeft gedegen onderzoek kunnen uitwijzen dat het pand ergens heel anders in Delft was.

Detail van de Penspoort (Johannes Vermeer, Het Straatje, ca. 1658 - © Rijksmuseum, Amsterdam)

  • Ontdek hier de oude locatie van Het Straatje van Vermeer.
  • Ontdek hier de nieuwe locatie van Het Straatje van Vermeer.

 De Penspoort

Het poortje dat op het werk van Vermeer te zien is, werd vroeger ook wel de Penspoort genoemd. Het rechterhuis was eigendom van een tante van Johannes Vermeer. Deze vrouw, Ariaentgen Claes van der Minne, verkocht pens, zoals dat vroeger vaker werd gedaan. Zo kreeg de poort naast het huis de naam de Penspoort.

Het Straatje was tot 17 juli weer “thuis" en te aanschouwen in Museum Prinsenhof te Delft. Het hangt binnenkort terug in het Rijksmuseum, maar voor wie in Delft is: loop toch ook eens onder dat poortje door!