La Chine Ardente in Mons

Eindelijk vond ik de tijd om naar Mons (Bergen) te trekken en te kijken wat de culturele hoofdstad van Europa van 2015 te bieden heeft. Binnen een overvloed aan tentoonstellingen en andere culturele activiteiten stootte ik in de oude slachthuizen van Bergen op het pareltje ‘La Chine Ardente’, wat zich vrij laat vertalen als ‘Vurig China’. Wat er aanvankelijk uitzag als een bescheiden tentoonstelling, zowel op vlak van presentatie als van formaat, bleek een uitstekende stand van zaken van de Chinese hedendaagse kunst. Hoewel de focus ligt op sculptuur, passen ook enkele video’s en installaties binnen de thematiek van het monumentale.

De video “Ground” van Xiao Yu straalt rust en harmonie uit, maar ook monumentaliteit. Twee minuten lang zien we een Chinese boer die met een os ploegt. Hij bevindt zich echter niet op een veld, maar in een ruimte met een betonnen vloer. In dit simpel feit schuilt de boodschap van deze korte film: de industrialisatie wint nog steeds terrein in China, en laat de landbouwers achter zonder grond om te bewerken. Er zit dan niets anders op dan het tegen het machtige beton op te nemen, maar een nederlaag lijkt onvermijdelijk. De video geeft dan ook te denken: wat gebeurt er wanneer de overwinning van de industrie compleet is? Is het denkbaar dat de landbouw definitief de duimen moet leggen? Is overleven dan nog wel mogelijk?

Bij de opening van Xiao Yu’s eigen galerie in Peking voerde hij “Ground” uit als performance. Performance draagt steeds een ritueel aspect mee, en ook dat vergroot de boodschap die Xiao Yu hier wil meegeven. De discrepantie tussen landbouw en industrie speelt zich immers af op het domein van consumptie en de relatie tussen consumptie en arbeid. Arbeid wordt als nutteloos ervaren wanneer het niet in dienst staat van consumptie. Het ritueel is echter per definitie nutteloos, in die zin dat het in dienst staat van een hoger, symbolisch doel. Door de nadruk op het rituele aspect van landbouw wordt de idee van consumptie in dit stuk dan ook uitgeschakeld. 

Het rituele, symbolische niveau wordt nog versterkt door de scenografie van de video: de trage bewegingen van de camera echoën de logheid van de os, maar geven het gebeuren ook een monumentale, bijna epische dimensie. Een zacht gouden daglicht komt via het dak de ruimte binnen. De soundtrack bestaat uit een subtiele klassieke compositie. Deze poëtische elementen verdringen de kilte van het beton en de geglobaliseerde, machinale industrie waar het symbool voor staat.

De geste van de landbouwer heeft een symbolisch en reëel belang, ook in de geïndustrialiseerde samenleving. Bovendien is het een gekende iconografie in de kunstgeschiedenis: denk maar aan de zaaiers van Millet, Van Gogh of Meunier. Deze drie kunstenaars besloten het harde labeur van de landbouwer te benadrukken, en dat in de periode van de tweede industriële revolutie. De werkelijke monumentaliteit van deze beelden schuilt in de betekenis ervan: met zijn simpele gebaren – ploegen, zaaien, oogsten – staat de landbouwer voor een groter, levengevend geheel. Ook Xiao Yu toont de poëtische schoonheid van deze basale maar levensnoodzakelijke geste. 

 ‘La Chine Ardente’ loopt nog tot 4 oktober 2015 in de oude slachthuizen van Bergen.