Tomàs Saraceno's "Many suns and worlds" in Brussel

De Vanhaerents Art Collection werd in 2007 een "verborgen museum voor hedendaagse kunst" in Brussel. Sinds kort is er bijzonder werk van de Argentijnse kunstenaar Tomàs Saraceno te zien. De installatie Many suns and worlds en zweeft (letterlijk) tussen architectuur, beeldende kunst en futurologie. Nog tot 28 oktober 2017 is ze daar te zien, tijd genoeg dus om eens op een zaterdag langs te gaan. Uniek in België bovendien!

Many suns and worlds, 2016. © Vanhaerents Art Collection

Ruimte creëren door ruimte te gebruiken
Saraceno's Many suns and worlds (2016) bestaat uit een netwerk van draden die, wanneer ze samenkomen, een molecule-achtige structuur ondersteunen. De volumes die in die knooppunten hangen, stellen cloud cities voor: futuristische modellen voor nieuwe vormen van stedenbouw en samenleving. Reflectoren aan de wanden ervan doen denken aan zonnepanelen en hinten naar Saraceno's ecologische engagement. Op de achterste muur is een print te zien waarop enkele van die utopische steden boven de New Yorkse skyline hangen. Maar om dat van dichtbij te bekijken moeten we als bezoekers eerst zelf door de expositie-ruimte bewegen! Tussen dikkere en dunnere draden wandelen we met blauwe plasticjes over onze schoenen: alles om de witte vloer wit te houden en het kunstwerk - de droom - niet te bevuilen. We worden deel van de installatie en daardoor ook deel van de verbeelding van de kunstenaar. 

We worden deel van de installatie en daardoor ook deel van de verbeelding van de kunstenaar.

Saraceno's fascinatie voor netwerken en draden komt voort uit zijn liefde voor het spinnenweb. De spin creëert een ruimte voor zichzelf, het web, binnen een bestaande ruimte, zoals Saraceno dat in het luchtruim met zijn cloud cities wil doen voor de wereldbevolking. Of dit alles wetenschappelijk haalbaar is, wordt een beetje ontweken, maar het werk komt in zijn totaliteit niet naïef over. Idealistisch, dat wel, maar niet naïef. 

"De spin Sebastiaan"
Dat spinnen webben weven, leerde ik al van jongs af aan; maar door de angst die ik ontwikkelde voor deze kleine beestjes, keek ik eigenlijk nog nooit naar de ingenieuze schoonheid van zo'n web. Saraceno doet dat wel. In zijn studio laat hij bewust spinnen webben weven om er dan sculpturen van te maken. Voor het werk dat je hieronder op foto ziet, liet hij eerst de ene spin zijn web weven, waarna hij de box omdraaide en er een koppel in liet werken. Na enkele weken levert dat een wondermooi resultaat op dat in de Vanhaerents Art Collection met een warme spot langs onder is uitgelicht. 

Hybrid solitary semi-social instrument HCM-6A: built by one Nephila kenianensis - five weeks, and a pair of Cryrtophora citricola - three weeks, zijde van spinnen, koolstofvezel, glas, metaal, 2015. © Vanhaerents Art Collection

De draden van de spinnen zien er op het eerste zicht delicaat uit, maar zijn in feite echt sterk. Niet alleen zijn ze erg rekbaar, ze droegen oorspronkelijk ook een vrij dikke spin. Zoek maar op, die Nephila kenianensis. Ook het patroon dat aanvankelijk erg regelmatig lijkt, is in feite willekeuriger en grilliger dan ik dacht. De veelhoeken die tussen de draden ontstaan, vormen samen een soort van zwevende mozaïek. Op de achtergrond klinkt het werk Spider Sound, waarvan de titel voor zich spreekt. Het geluid van de wevende spin werd door Saraceno opgenomen en klinkt warm schrapend, soms ook als een diepe zucht.

A Space Odyssey
"Ruimte" is volgens mij het geschikte woord om na het zien van deze expo mee aan de slag te gaan. Spinnen doorkruisen tijd en ruimte wanneer ze zich laten meedragen door de wind om zich te verplaatsen - een gekend biologisch fenomeen. Subtiel zet de sculptuur dus aan tot nadenken over twee-, drie- en vier-dimensionaliteit. Misschien zelfs beetje filosofisch: wat is een sculptuur?
Maar ook in Many suns and worlds, de grote installatie, reist Saraceno af naar de ruimte: hij wil letterlijk van de atmosfeer gebruik maken om er leefbare steden in aan te brengen. Steden die bovendien doen denken aan microstructuren als cellen en moleculen, maar die samenhangen in een macrostructuur die er een beetje uitziet als een sterrenkaart. De lijnen die Saraceno door de ruimte trekt, zijn als de verbindingen die samen de Grote Beer maken. En hoewel het idee van vliegende steden nu nog vreemd overkomt, moeten we beseffen dat nog niet zo lang geleden artificiële intelligentie pure science fiction was. Wie weet zien we Saraceno over 50 jaar niet enkel als kunstenaar, maar ook als visionair...