Meesterwerken in het MAS

 Meesterwerken in het MAS
Hanzestedenplaats 1, 2000 Antwerpen
Museum aan de Stroom
17.05 2011 > 30.12 2012

 Madonna met kind (1452), Jean Fouquet,  © Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

 Madonna met kind (1452), Jean Fouquet,
 © 
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

 Portrait d'Agnès Sorel, maker onbekend, Château de Loches, Frankrijk  © Château de Loches

 Portrait d'Agnès Sorel, maker onbekend, Château de Loches, Frankrijk
 © Château de Loches

Voor de openingstentoonstelling van het MAS bundelden drie Antwerpse musea hun krachten. Het KMSKA, het M HKA en het Museum Plantin-Moretus. Het resultaat werd een tentoonstelling rond vijf eeuwen beeld in Antwerpen. Daarmee belicht men de veranderingen in de beeldcultuur die in plaatsvonden vanaf de late middeleeuwen tot nu.

Het Museum Plantin-Moretus beschikt over prenten uit de 16e en 17e eeuw. In de 16e eeuw, ook wel de Gouden Eeuw van Antwerpen genoemd, groeide de stad uit tot één van de belangrijkste handelssteden van Europa. Christoffel Plantijn en Jan Moretus (diens schoonzoon) zorgden met hun drukkerij voor een toestroom van geleerden en humanisten.

Het KMSKA toont Van Eycks Barbara, één van mijn persoonlijke lievelingsschilderijen uit de ganse collectie. Daarmee zijn we aangekomen bij een exceptionele groep schilders in de geschiedenis van het beeld: de Vlaamse Primitieven. Maar het allermooiste werk, sterk beïnvloed door Van Eyck, maar gemaakt door een Fransman, is Madonna met kind van Jean Fouquet.

De erotiek die schuilt in dat religieuze werk is verbazingwekkend. Maria is geen net bevallen moeder, maar een sexy koningin.  Met haar wespentaille, hoog voorhoofd en ontblote borst lijkt ze elke toeschouwer te willen verleiden. Fouquet was hofschilder onder Karel VII in Frankrijk. Waarschijnlijk stond diens minnares, Agnes Sorèl, model voor dit schilderij. Haar smalle taille en naar achteren geschoven haarlijn waren in die tijd mode. Ook haar kroon en mantel zijn enorm rijkelijk versierd. De gedetailleerdheid hiervan is duidelijk onder invloed van de Vlaamse Primitieven.

Rond Maria zweven engelen; blauwe en rode. Die richten toch nog even de aandacht op het sacrale. Rood staat hier voor liefde en vuur, blauw voor zuiverheid en lucht. Toch valt dit ook anders te interpreteren: rood als teken van menselijkheid (van vlees en bloed) en blauw als verwijzing naar de hemel, en dus God. Trouwens: enkel de rode engelen raken de stoel van Maria aan!

Het schilderij hierboven is een portret van Agnès Sorel, geïnspireerd door de Maria van Melun (een andere naam voor Madonna met kind). Agnès Sorel was trouwens de dame die de decolleté met ontblote schouders introduceerde aan het hof. Ze was een echte trendsetter, want al gauw volgde elke zichzelf respecterende fashionista haar voorbeeld.

Venus Frigida, Pieter Paul Rubens (1614).  © Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Venus Frigida, Pieter Paul Rubens (1614).
 © Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Terug naar de tentoonstelling. Het KMSKA toont ook de vernieuwing die Rubens teweegbracht in Antwerpen. Zijn barokke stijl, volslanke vrouwen en gigantische doeken waren populair in heel Europa. Van hem wordt bijvoorbeeld de Venus Frigida uit 1614 getoond: een schilderij waarop we Venus gehurkt van achteren te zien krijgen. Cupido krimpt ineen van de koude en een vieze sater met de Hoorn des Overvloeds in zijn hand grijnst. Rubens beeldt hiermee een Latijns gezegde uit: Sine Cerere et Baccho friget Venus. Zonder Ceres en Bacchus bevriest Venus, of: zonder brood en wijn bevriest de liefde. En van die bewering krijgen we het allemaal een beetje koud.

Dan is er nog het M HKA. De dialoog met de oude meesters was me (na minstens vier bezoeken) nog steeds niet helemaal duidelijk (!), maar ik genoot wel erg van de werken op zich. Zo eindigt de tentoonstelling met een absolute topper: een reeks portretten van Marlène Dumas.

 © Museum Aan de Stroom Antwerpen

 © Museum Aan de Stroom Antwerpen

Ook ik wil eindigen met een topper. Daarvoor moet u maar één iets doen: even terug naar boven scrollen, naar de eerste afbeelding. Want 'dè Fouquet' is een begrip, hier in Antwerpen. En terecht.