M HKA viert 25 jaar

COLLECTIE XXXI M HKA (Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen)
Leuvenstraat 32, 2000 Antwerpen
5.10 2012 > 20.01 2013

Het M HKA bestaat al 25 jaar. Voor sommigen lijkt de opening nog maar net geleden, maar het museum is met zijn kwarteeuw wel 8 jaar ouder dan ik. Het museum gaat voor deze feestelijke gelegenheid terug naar haar roots: het toont vijf ensembles van kunstenaars die belangrijk waren in zijn vroege ontstaansgeschiedenis.

Chaussures Icécés (1980), Guillaume Bijl © collection ICC Archive / M HKA 

Chaussures Icécés (1980), Guillaume Bijl © collection ICC Archive / M HKA 

Guillaume Bijl - Projecten en extensies
De tentoonstelling begint bij het werk Chaussures Icécés van Guillaume Bijl. Bijl was in 1980 te gast bij het ICC (Internationaal Cultureel Centrum) op de Meir. Daar veranderde hij Het Koninklijk Paleis op de Meir in een schoenwinkel. Zijn doel was het aanklagen van de massaconsumptie. Mensen stapten deze schoenwinkel binnen, in de overtuiging dat dit een echte winkel was, maar wachtten tevergeefs op een verkoper. Geweldig toch? De ironie in dit verhaal is dat nét die locatie nu de beroemde chocolaterie The Chocolate Line herbergt. Met hun luxueuze interieur en extravagante smaken hebben ze Bijls visioen (nachtmerrie?) waargemaakt.

Van Bijl zien we ook nog andere werken. Een Composition Trouvée en plannen voor originele projecten die stuk voor stuk maatschappijkritisch zijn. Zo stelt hij voor om een soort van Tupperware-avond te organiseren, maar dan als snelcursus Moderne Kunst: handig om intellectuele grietjes mee te versieren. Ook doet hij en ander voorstel (naar aanleiding van het Rubensjaar in 1977): in de etalages van winkels en overheidsinstanties tableaux vivants uit Rubens' schilderijen creëren. Als er dieren nodig zijn, zou de Zoo van Antwerpen die met veel plezier even uitlenen. Voor die etalages wilde hij tafeltjes zetten waarop de Antwerpenaren konden tekenen. Deze ideeën zijn uitgewerkt op  grote zwarte vellen papier. Met witte lettertjes schrijft hij een bondige grappige uitleg. Er staan ook tekeningetjes onder. 

Office Baroque, Gordon Matta-Clark (1977) © collection ICC archive / M HKA

Office Baroque, Gordon Matta-Clark (1977) © collection ICC archive / M HKA

Gordon Matta-Clark - Anarchitectuur
Het werk van Gordon Matta-Clark kende ik al. Ik keek dan ook erg uit naar dit ensemble. Hij zaagde in 1977 een stuk uit een huis aan de Van Dijckkaai. Dat werk noemde hij Office Baroque. Het woord baroque verwijst naar Rubens. Door stukken muur, plafond, dak en parket weg te zagen, creëerde hij strakke geometrische schaduwen. Dat maakte het pand natuurlijk onbewoonbaar. En dus gebeurde er wat met alle onbewoonbare panden gebeurt: slopen! Wat er nu nog overblijft van Office Baroque is een halve deur, beeldmateriaal en artikels in kranten.

Gordon Matta-Clark was een briljante kunstenaar. Wat hij deed was zo progressief, zo gek, zo gedurfd... Mooi! Dit werk, waarvan alleen overblijfselen te zien zijn (en die zijn sowieso veel flauwer dan het origineel), deed me wensen dat ik in 1960 geboren zou zijn: dan had ik op zeventienjarige leeftijd dáárover kunnen schrijven!

Antoni Muntadas - Alles is politiek
Antoni Muntadas is een Spaanse kunstenaar. Spanje stond in de jaren '70 nog onder controle van Franco. Muntadas vertrok naar New York, maar zijn kunstwerken hebben wel die Spaans-politieke ondertoon. Wat ik van hem zéker zal onthouden is de slogan: 'Waarschuwing: kijken verlangt engagement'. Daar ga ik volledig mee akkoord. Zijn kunstwerken vond ik echter niet zo goed opgesteld: een beetje rommelig. Zonder die mooie zin was ik hem vast al vergeten.

De kunstenares telt haar aantal ORLAN-corps in bijzijn van haar getuigen. Het totaal: 74.

De kunstenares telt haar aantal ORLAN-corps in bijzijn van haar getuigen. Het totaal: 74.

ORLAN - MesuRAGEs
ORLAN, een Franse kunstenares, is al sinds de jaren '80 bezig met het opmeten van culturele instanties en andere gebouwen. Ze doet dit met haar eigen lichaam. Met deze performances is ze beroemd geworden. In juni van dit jaar mat ze zo ook het M HKA. Van deze performance toont men nu films, foto's en enkele objecten: al wat overblijft van haar mesurage. En dat is nu net het probleem: ORLAN is geen beeldend kunstenaar, maar een performancekunstenaar. Zoiets kan je niet tentoonstellen. Als je dat dan toch wil doen, denk ik dat een film het meeste zegt. De overvloed die men nu laat zien in het M HKA maakt het werk minder sterk. Dat is jammer.

Paul De Vree - Neonlicht
Paul De Vree is een totaal andere figuur in de geschiedenis van het ICC. Hij speelde vooral een rol vóór het ICC bestond. Als pionier op het vlak van avant-garde kunst vanaf de jaren '50 maakt hij dus deel uit van de voorgeschiedenis van het ICC. In 1975 werd er op de Meir dan ook een retrospectieve georganiseerd rond het tijdschrift De Tafelronde, waarvan De Vree medeoprichter was. Dit tijdschrift legde de basis voor het Vlaamse experimentalisme, de internationale concrete poëzie en de poesia visiva. Wat dit exact inhoudt, kan je in de tentoonstelling duidelijk zien. Denk maar een figuur als Paul Van Ostaijen.

Dit ensemble is het buitenbeentje van de tentoonstelling. Door de plotse vermenging met poëzie en het verschil in datum werkt dat verwarrend. Nochtans is het niet minder interessant. Alleen wat moeilijker! Om beter te begrijpen waar dit allemaal rond draait, heeft het M HKA een bezoekersgids op iPad ontwikkeld.

Deze tentoonstelling is niet zo feestelijk als had gemoeten (komaan, 25 jaar hedendaagse kunst vieren mag wel wat uitbundiger), maar is wel één van de beste die ik al zag in het M HKA. Ik kende veel van deze kunstwerken niet en wist niets over de link tussen het ICC en het M HKA. Voor mensen die dit allemaal al eens gezien hebben of weten waar het over gaat, is de tentoonstelling waarschijnlijk niet zo goed. Je kan het vergelijken met de voorstelling van Robert Wilson afgelopen seizoen in De Singel: erg typisch werk, werd me verteld, maar voor de jonge generatie nu een even grote schok als voor de oudere generatie vroeger!