Portable War Memorial en Woman With A Purse

 Portable War Memorial - Edward Kienholz
 
Woman With Purse - Duane Hanson
 
Museum Ludwig Keulen
 
Bischofsgartenstraße, 
 
50667 Keulen, Duitsland

Op klasuitstap naar Museum Ludwig in Keulen. Drie uur lang liepen we van hot naar her; tussen Duitse expressionisten, dadaïsten, surrealisten en hedendaagse kleppers... Om dan te eindigen bij de Amerikaanse pop-art en het hyperrealisme. Het is aan de hand van twee werken van die laatste stroming dat ik aan mijn klasgenoten deze term mocht uitleggen. Mijn voorbereiding krijgt u hieronder.

 

1. Edward Kienholz

Transient

Edward (Ed) Kienholz is een Amerikaanse kunstenaar die werkte in de tweede helft van de 20e eeuw. Zijn werk gaat over de dark side van de Amerikaanse samenleving. Zijn onderwerpen zijn haar slachtoffers en de manier waarop ze slachtoffer geworden zijn: hoeren, de dood, oorlog en racisme.

In het werk Portable War-memorial (1968) vinden we dit terug. Kienholz creëert een wereld waarin het dagelijkse (banale) en wrede naast elkaar staan. Bovendien benadrukt hij in dit werk dat de oorlog en het doorsnee Amerikaanse leven tegelijkertijd ver en gevaarlijk dicht bij elkaar staan. Voor we het weten vallen de soldaten ons lastig aan de tuintafel!

We bekijken het werk van links naar rechts. We zien een affiche waarop Uncle Sam, de personificatie van de Verenigde Staten van Amerika, de kijker aanspoort om tijdens de Eerste Wereldoorlog bij het Amerikaanse leger in dienst te gaan. 'I want you (to join the army!)'

Voor de affiche staat een vrouwelijke figuur, ingepakt in een tonnetje. Dit is de Amerikaanse zangeres Kate Smith. Ze was enorm actief tijdens de Tweede Wereldoorlog om soldaten te rekruteren en is bekend geworden met het liedje God Bless America. Het is ook dat liedje dat afgespeeld wordt vanuit de ton. 

Kate Smith - God Bless America

Daarnaast staan zes soldaten op het punt de Amerikaanse vlag neer te planten. Model hiervoor was de bekende foto van Joe Rosenthal, genomen op 23 februari 1945 in Japan. De soldaten hebben een correct (weliswaar zilverkleurig) uniform aan. Enkel hun aangezicht ontbreekt. Ze hebben geen identiteit, zijn vervangbaar. Dit verwijst naar de Tweede Wereldoorlog. Achter hen staat een grote zwarte muur opgesteld met daarop 475 landen die ooit onafhankelijk waren en door oorlog hun grenzen hebben moeten aanpassen. Een opschrift stelt: ‘A PORTABLE WAR MEMORIAL COMMEMORATING V... DAY 19...’ Men kan met een krijtje nog invullen welke Victory en welke datum van toepassing zijn. Kienholz wil hiermee de toeschouwer duidelijk maken dat oorlog niet het verleden toebehoort, maar actueel is en zal blijven zijn.

De tweede helft van deze installatie heet Business as usual; de gewone gang van zaken. Oorspronkelijk kon de toeschouwer plaatsnemen aan een tafeltje, maar dat is nu niet meer toegelaten. Er is een hotdogbar en een coca-cola-automaat dat vroeger nog werkte. Twee figuren zitten met hun rug naar de toeschouwer en een klein hondje zit aan de voeten van de man. Maar er is ook een klein rubberen figuurtje, vastgehecht aan de verticale wand. Kienholz noemt hem Tarzan, een waarschuwing voor de dreiging voor oorlog die in dit Amerikaans-idyllisch tafereel de Koude Oorlog toch even in herinnering brengt.

Dit werk is hyperrealistisch. Kienholz bespeelt alle zintuigen en weet op die manier de toeschouwer volledig mee te sleuren. Hij is kritisch en gaat daarbij terug tot het hele begin van het realisme in de 19e eeuw, waarbij het een reactie was op het romantisme dat te veel verheerlijkte. Ook het oog voor detail kunnen we vergelijken met realistische schrijvers die alles zeer nauwkeurig beschrijven (denk bijvoorbeeld aan Elsschot (Nieuwe Zakelijkheid): erg plastische literatuur).

 

2. Duane Hanson

De manier waarop mijn klasgenoten reageerden op dit werk was net dezelfde als toen ik het voor het eerst zag. Je kijkt naar de vrouw, merkt niets op en dan opeens... Kijk je écht. Is dit een beeld? Een kunstwerk? Ja. En het confronteert ons allen met het feit dat we 'gewone' mensen vaak niet eens echt aankijken. Hoe veel mensen deze vrouw al genegeerd hebben? 

Transient

Duane Hanson is evenals Kienholz een Amerikaans kunstenaar. Woman With a Purse dateert van 1974. Het is een hyperrealistische vrouwelijke figuur die gewoon op de grond staat. Laten we dieper ingaan op die stroming: we situeren ze van 1965 tot ongeveer 1975. Typisch is het isoleren van een stukje werkelijkheid. Hyperrealisme stijl is geïnspireerd door fotografie en tegelijkertijd een reactie op de abstracte kunst.

Deze dame lijkt een gewone museumbezoekster te zijn. Daarin zit dan ook de verrassing die Hanson wil verkrijgen bij de toeschouwer. Die moet even schrikken. Het is een wassen pop!

Duane Hanson wil zijn sculpturen zo realistisch als mogelijk maken. Die opvatting is in de kunst niet nieuw, maar zijn manier van werken is dat wel. 'Oudere' beeldhouwers lieten marmeren figuren vaak wit en bij een schilderij is men beperkt tot 2D. Hanson werkt drie-dimensionaal en bootst de huidskleur zo goed als maar kan na. Hij gaat zelfs zo ver in dat realisme dat wanneer hij in 1977 het werk restaureerde, hij er enkele elementen van ouderdom aan toevoegde. Want samen met de kunstenaar is het werk drie jaar ouder geworden!

Museum Ludwig wist me weer te bekoren. Niet vanwege de architectuur, de sfeer of verlichting. De kunst zelf is van zo'n gigantisch hoog niveau dat je niet anders kan dan bouche bée buitenkomen... Om dan te bedenken dat enkele topwerken niet eens te zien waren!