Archeologische kwajongensstreken: Nicolas Lamas bij mariondecannière in Antwerpen

 

In ‘up-and-coming’ kunstenaar Nicolas Lamas (°1980) schuilt een ondeugende kwajongen. De in Peru geboren Gentenaar toont objecten die op het eerste gezicht niets gemeen hebben in vindingrijke, conceptuele en aantrekkelijke installaties, die voor elke tentoonstelling uniek afgestemd zijn. Zijn prikkelende associaties ontlokken aan de bezoeker een nieuwsgierige glimlach, maar werpen ook pertinente vragen op over objecten die het menselijk bestaan vorm geven. 

Kinderspel

Op het eerste gezicht dompelt Lamas mariondecannière - een kunstruimte op de tweede verdieping van een herenhuis in hartje Antwerpen - onder in ordelijke chaos. Dierenhuiden, een droogrek, gebroken vazen, een versleten bedbodem… Vooral de vraag hoe sommige voorwerpen in hun huidige positie terechtkomen dringt zich op: hoe komt een motorhelm rond de buis van een metalen stelling? Wat doet dat struisvogelei in dat gat in de vloer? Waarom zit er een citroen tussen de veren van een metalen bedbodem? 

Verwaarloosde, versleten of kapotte voorwerpen sieren de galerieruimte in nieuw verzonnen associaties. Lamas gaat aan de slag met de geconstrueerde betekenissen die we dagelijks aan (gebruiks)voorwerpen toekennen. De agressie waarmee hij de gevonden objecten bevrijdt van wat hij hun “ideologische last” noemt, is nog duidelijk voelbaar, bijvoorbeeld in de verbrijzelde voorruit, gebroken vazen, gedeukte motorhelmen en versneden biljartballen. Door de voorwerpen van hun nut te ontdoen en ze in vrije - maar niet ondoordachte - combinaties te tonen, daagt Lamas de rigide betekenis- en nutscategorieën uit die we doorgaans kritiekloos aanvaarden. 

Delen van de presentatie hebben een speels en haast kinderlijk karakter. Zo doet de witte etalagekast met versneden biljartballen en andere kleurrijke elementen denken aan een trotse verzameling in een typische jongenskamer. De citroen tussen de veren van de bedbodem of de vaas bovenop de deur die op een kier staat lijken dan weer echte kwajongensstreken. Je zou bijna denken dat het kunstwerk pas compleet is wanneer een achteloze bezoeker de deur open duwt en de vaas in duizend scherven op de vloer smakt. “Maar uiteraard willen we geen gewonden,” benadrukt tentoonstellingsmaker Frederik Vergaert. 

 

Archeologie van het dagelijks bestaan

Nicolas Lamas, Ways to Organize the World #5, 2016. ©Meessen De Clercq

Nicolas Lamas, Ways to Organize the World #5, 2016. ©Meessen De Clercq

Op een schijnbaar willekeurige manier verspreidt Nicolas Lamas dagelijkse (een citroen, een overhemd) en minder dagelijkse voorwerpen (een butplug, een gedroogd visje in een potje dagcrème) in de tentoonstellingsruimte. De kleurrijke en vaak ietwat raadselachtige objecten treden op in een spel van associaties en contrasten. Zo staat de netheid van een Perzisch tapijt heel scherp tegenover de automotor die er bovenop staat, en staan ook een stelling en een beschilderde porseleinen vaas in schril contrast. De tegenstelling tussen natuur (de hoopjes aarde, de menselijke botten, het struisvogelei) en industrie (twee vaten met olie en water, de automotor, de airbags) is erg aanwezig. 

Lamas kent zowel aan natuurlijke als aan artificiële dingen een gebruiksgeschiedenis toe. Ongeacht hun oorsprong zijn alle objecten in de tentoonstelling gekenmerkt door transformatie en betekenisgeving door de mens. Met het uitvinden van nieuwe contexten en associaties suggereert Lamas dat de betekenisevolutie van de objecten ook doorgaat - wellicht krijgen ze in de toekomst een nieuwe betekenis of worden verschillende onderdelen hergebruikt in een andere context. Elke zekerheid met betrekking tot zintuiglijk waarneembare dingen is efemeer. Dat benadrukt de kunstenaar door in zijn tentoonstelling alternatieve ‘ephemeral conditions’ (“vluchtige voorwaarden”) voor te stellen.  

Lamas verklaart vooral geïnteresseerd te zijn in de “oorsprong en geschiedenis die ieder object bevat”. Die geschiedenis - een aaneenschakeling van betekenisgeving, plaatsing en verplaatsing, nuttiging en transformatie - is een menselijke projectie. Enkele grote ingelijste prints zijn de sleutels tot het ontcijferen van de presentatie, die een archeologie van het dagelijks leven genoemd kan worden. Tekeningen en codes verbinden foto’s van gevonden objecten. “Archeologie uit de Ikea,” noemt Frederik Vergaert het. De eenvoudige schema’s refereren aan wetenschappelijke tekeningen van opgravingssites, maar hebben inderdaad ook wat weg van een Ikea-handleiding voor het in elkaar zetten van uw nieuwe meubels. Lamas’ schema’s brengen de voorwerpen met elkaar in verband maar functioneren vooral als wegwijzer voor de interpretatie: de bezoeker weet nu dat de associaties met opgravingen, archeologie en de herinterpretatie van gevonden voorwerpen terecht zijn. 

Sommige combinaties van objecten werken op de lachspieren, andere relaties geven eerder een naar gevoel. In beide gevallen begint de extreme rigiditeit waarmee objecten psychologisch zijn onderverdeeld langzaam te dagen. Eerder dan van associaties zou men voor deze verzameling kunnen spreken van dissociatie, niet alleen in de zin van gefragmenteerde verbanden, maar zelfs in de psychologische zin van het woord: het verlies van elke samenhang wat betreft de zintuiglijke realiteit. In een vrij onopvallende hoek van de ruimte hangt een Afrikaans masker tegen de muur. Het gezicht is verwijderd en heeft plaatsgemaakt voor een gapend gat. Lamas neemt de identiteit van individuele objecten weg, maar verplaatst ze door de suggestie van een nieuw leven. Dankzij de ‘kwajongensattitude’ waarmee hij zijn voorwerpen zorgvuldig selecteert en uitstalt, gunt Lamas de bezoeker meer dan voldoende luchtigheid om de dissociatieve en agressieve kwaliteiten van de tentoonstelling te verteren. 


Nicolas Lamas, Ephemeral Conditions, nog tot 25 februari bij mariondecannière in Antwerpen. Meer informatie: http://www.mariondecanniere.com