Portable War Memorial en Woman With A Purse

 Portable War Memorial - Edward Kienholz
 
Woman With Purse - Duane Hanson
 
Museum Ludwig Keulen
 
Bischofsgartenstraße, 
 
50667 Keulen, Duitsland

Op klasuitstap naar Museum Ludwig in Keulen. Drie uur lang liepen we van hot naar her; tussen Duitse expressionisten, dadaïsten, surrealisten en hedendaagse kleppers... Om dan te eindigen bij de Amerikaanse pop-art en het hyperrealisme. Het is aan de hand van twee werken van die laatste stroming dat ik aan mijn klasgenoten deze term mocht uitleggen. Mijn voorbereiding krijgt u hieronder.

 

1. Edward Kienholz

Transient

Edward (Ed) Kienholz is een Amerikaanse kunstenaar die werkte in de tweede helft van de 20e eeuw. Zijn werk gaat over de dark side van de Amerikaanse samenleving. Zijn onderwerpen zijn haar slachtoffers en de manier waarop ze slachtoffer geworden zijn: hoeren, de dood, oorlog en racisme.

In het werk Portable War-memorial (1968) vinden we dit terug. Kienholz creëert een wereld waarin het dagelijkse (banale) en wrede naast elkaar staan. Bovendien benadrukt hij in dit werk dat de oorlog en het doorsnee Amerikaanse leven tegelijkertijd ver en gevaarlijk dicht bij elkaar staan. Voor we het weten vallen de soldaten ons lastig aan de tuintafel!

We bekijken het werk van links naar rechts. We zien een affiche waarop Uncle Sam, de personificatie van de Verenigde Staten van Amerika, de kijker aanspoort om tijdens de Eerste Wereldoorlog bij het Amerikaanse leger in dienst te gaan. 'I want you (to join the army!)'

Voor de affiche staat een vrouwelijke figuur, ingepakt in een tonnetje. Dit is de Amerikaanse zangeres Kate Smith. Ze was enorm actief tijdens de Tweede Wereldoorlog om soldaten te rekruteren en is bekend geworden met het liedje God Bless America. Het is ook dat liedje dat afgespeeld wordt vanuit de ton. 

Kate Smith - God Bless America

Daarnaast staan zes soldaten op het punt de Amerikaanse vlag neer te planten. Model hiervoor was de bekende foto van Joe Rosenthal, genomen op 23 februari 1945 in Japan. De soldaten hebben een correct (weliswaar zilverkleurig) uniform aan. Enkel hun aangezicht ontbreekt. Ze hebben geen identiteit, zijn vervangbaar. Dit verwijst naar de Tweede Wereldoorlog. Achter hen staat een grote zwarte muur opgesteld met daarop 475 landen die ooit onafhankelijk waren en door oorlog hun grenzen hebben moeten aanpassen. Een opschrift stelt: ‘A PORTABLE WAR MEMORIAL COMMEMORATING V... DAY 19...’ Men kan met een krijtje nog invullen welke Victory en welke datum van toepassing zijn. Kienholz wil hiermee de toeschouwer duidelijk maken dat oorlog niet het verleden toebehoort, maar actueel is en zal blijven zijn.

De tweede helft van deze installatie heet Business as usual; de gewone gang van zaken. Oorspronkelijk kon de toeschouwer plaatsnemen aan een tafeltje, maar dat is nu niet meer toegelaten. Er is een hotdogbar en een coca-cola-automaat dat vroeger nog werkte. Twee figuren zitten met hun rug naar de toeschouwer en een klein hondje zit aan de voeten van de man. Maar er is ook een klein rubberen figuurtje, vastgehecht aan de verticale wand. Kienholz noemt hem Tarzan, een waarschuwing voor de dreiging voor oorlog die in dit Amerikaans-idyllisch tafereel de Koude Oorlog toch even in herinnering brengt.

Dit werk is hyperrealistisch. Kienholz bespeelt alle zintuigen en weet op die manier de toeschouwer volledig mee te sleuren. Hij is kritisch en gaat daarbij terug tot het hele begin van het realisme in de 19e eeuw, waarbij het een reactie was op het romantisme dat te veel verheerlijkte. Ook het oog voor detail kunnen we vergelijken met realistische schrijvers die alles zeer nauwkeurig beschrijven (denk bijvoorbeeld aan Elsschot (Nieuwe Zakelijkheid): erg plastische literatuur).

 

2. Duane Hanson

De manier waarop mijn klasgenoten reageerden op dit werk was net dezelfde als toen ik het voor het eerst zag. Je kijkt naar de vrouw, merkt niets op en dan opeens... Kijk je écht. Is dit een beeld? Een kunstwerk? Ja. En het confronteert ons allen met het feit dat we 'gewone' mensen vaak niet eens echt aankijken. Hoe veel mensen deze vrouw al genegeerd hebben? 

Transient

Duane Hanson is evenals Kienholz een Amerikaans kunstenaar. Woman With a Purse dateert van 1974. Het is een hyperrealistische vrouwelijke figuur die gewoon op de grond staat. Laten we dieper ingaan op die stroming: we situeren ze van 1965 tot ongeveer 1975. Typisch is het isoleren van een stukje werkelijkheid. Hyperrealisme stijl is geïnspireerd door fotografie en tegelijkertijd een reactie op de abstracte kunst.

Deze dame lijkt een gewone museumbezoekster te zijn. Daarin zit dan ook de verrassing die Hanson wil verkrijgen bij de toeschouwer. Die moet even schrikken. Het is een wassen pop!

Duane Hanson wil zijn sculpturen zo realistisch als mogelijk maken. Die opvatting is in de kunst niet nieuw, maar zijn manier van werken is dat wel. 'Oudere' beeldhouwers lieten marmeren figuren vaak wit en bij een schilderij is men beperkt tot 2D. Hanson werkt drie-dimensionaal en bootst de huidskleur zo goed als maar kan na. Hij gaat zelfs zo ver in dat realisme dat wanneer hij in 1977 het werk restaureerde, hij er enkele elementen van ouderdom aan toevoegde. Want samen met de kunstenaar is het werk drie jaar ouder geworden!

Museum Ludwig wist me weer te bekoren. Niet vanwege de architectuur, de sfeer of verlichting. De kunst zelf is van zo'n gigantisch hoog niveau dat je niet anders kan dan bouche bée buitenkomen... Om dan te bedenken dat enkele topwerken niet eens te zien waren!

David Hockney: A Bigger Picture

 David Hockney: A Bigger Picture
 
Museum Ludwig
 
Heinrich Böll-Platz, 50667 Keulen, Duitsland
 
29.10 2012 > 4.01 2013

Ik heb het schrijven over deze tentoonstelling twee weken uitgesteld, omdat ik niet wist wat ik ermee aan moest. Het was heel moeilijk om al m'n gevoelens en gedachten een plek te geven. Zo veel informatie, zo veel schilderijen! Zo veel invalshoeken! Hockney heeft me helemaal voor zich gewonnen, op elke mogelijke manier. Ik geloof dat hij het landschap opnieuw heeft uitgevonden.

  Woldgate Woods, 21, 23 & 29 November 2006,   © David Hockney; Photo Credit: Richard Schmidt

 Woldgate Woods, 21, 23 & 29 November 2006, 
 © David Hockney; Photo Credit: Richard Schmidt

David Hockney, een Engelsman, heeft zich de afgelopen tien jaren bezig gehouden met landschapsschilderkunst. Hij schilderde in Yorkshire, in open lucht. Om steeds beter en beter te worden, schilderde hij vaak hetzelfde motief opnieuw. Dat deed hij met de Woldgate Woods: een serie van zeven maal zes canvassen, telkens op een ander moment in het jaar. Door dit ensemble te zien, voel je zijn verbondenheid met de natuur en de seizoenen. Hij heeft een ongelofelijk gevoel voor kleur en oog voor detail. De lange schaduwen van de boven op het schilderij hierboven vind ik adembenemend. Je weet als kijker precies waar het licht vandaan komt: de zon staat laag boven de bomen en bevindt zich "achter" je. Op het schilderij hieronder staat de zon weer ergens anders. Ook de kleur van lucht is totaal verschillend. En dat is net de kracht van de natuur: ze is continu in verandering!

   Woldgate Woods, 6 & 9 November 2006,   © David Hockney; Photo Credit: Richard Schmidt

 Woldgate Woods, 6 & 9 November 2006, 
 © David Hockney; Photo Credit: Richard Schmidt

Ook kunststijlen zijn continu in beweging. Ze worden bij elk nieuw werk een beetje bijgestuurd, genuanceerd. Hockey pikt ook daar op in: naar aanleiding van het schilderij Die Bergpredigt van Claude Lorrain uit 1656 schilderde hij een serie in verschillende kunststijlen: van naturalisme tot kubisme.

En nu we het toch over beweging hebben... Hockney maakte ook enkele werken met videocamera. Hij plaatste op zijn truck 6 verschillende camera's, die elks een deel van de natuur waarin hij rondreed filmden. De beelden sloten niet naadloos op elkaar aan (net zoals bij de twee schilderijen hierboven) waardoor er een ongewoon mooi effect ontstaat als er een tak beweegt, een vogel vliegt of een vlokje sneeuw valt. De beelden zijn trouwens enorm vertraagd.

Nov. 7th, Nov. 26th 2010, Woldgate Woods, 11:30 and 11:00 am Still from screen video;   © David Hockney

Nov. 7th, Nov. 26th 2010, Woldgate Woods, 11:30 and 11:00 am Still from screen video;
 © David Hockney

Ik schreef op het einde van de eerste alinea dat ik geloof dat hij het landschap heeft heruitgevonden. Ja, zijn kleurengebruik en weergave van licht en diepte zijn ongelofelijk, maar hij is ook dé man bij uitstek die een nieuw medium testte: de iPad. Hoewel het me eerst wat vreemd leek, is het eigenlijk heel logisch. Ik laat hem zelf uitleggen waarom:

"You can work very, very finely with transparent colored layers. The light changes for us every moment, so you have to decide how you are going to catch it... You need a lot less time to choose a new color of brush. You don't have to wait for it all to dry."

yorkshire-sketchbook-cover-16039.jpg

Om echt te ontdekken waarom ik zo in de wolken ben van deze kunst, moet je het zien. Door de felle kleuren en de grootte van de werken hangt er ook een erg leuke sfeer in de tentoonstelling. Iedereen liep met een glimlach op z'n gezicht rond! En voor wie niet helemaal naar Keulen wil rijden... Er is een heel mooi boekje uitgegeven met schetsen. Ik kreeg het voor Kerst en kan niet stoppen met erin te bladeren!